Ως αναπτυξιακή ψυχολόγος, βλέπω συχνά γονείς να αγχώνονται επειδή το παιδί τους δεν κάνει κάτι «στην ώρα του». Δεν μίλησε αρκετά νωρίς. Δεν περπάτησε αρκετά γρήγορα. Δεν έκοψε την πάνα όταν το έκανε το παιδί της φίλης τους.
Κάπου εκεί, τα αναπτυξιακά ορόσημα χάνουν τον πραγματικό τους σκοπό.
Η ιστορία τους ξεκινά πριν από σχεδόν έναν αιώνα. Τη δεκαετία του 1930, ο Arnold Gesell και η ερευνητική του ομάδα στο Yale παρατήρησαν συστηματικά περισσότερα από 10.000 παιδιά, καταγράφοντας τη γλωσσική, κινητική, κοινωνική και συναισθηματική τους ανάπτυξη. Χρησιμοποίησαν πρωτοποριακές για την εποχή μεθόδους, όπως κινηματογράφηση και ειδικούς χώρους παρατήρησης, προσπαθώντας να κατανοήσουν πώς αναπτύσσονται τα παιδιά και ποιες ακολουθίες ανάπτυξης εμφανίζονται συχνότερα.
Αυτό που ανακάλυψαν ήταν κάτι πολύ σημαντικό: τα περισσότερα παιδιά ακολουθούν παρόμοιες αναπτυξιακές ακολουθίες, αλλά όχι με τον ίδιο ρυθμό. Η σειρά συχνά παραμένει παρόμοια. Ο χρόνος όμως διαφέρει από παιδί σε παιδί.
Κι όμως, με τα χρόνια, οι πίνακες που δημιουργήθηκαν για να βοηθήσουν τους γονείς να κατανοήσουν την ανάπτυξη μετατράπηκαν συχνά σε πηγή σύγκρισης και άγχους.
Ξεχάσαμε ότι οι μέσοι όροι δεν είναι προθεσμίες.
Ξεχάσαμε ότι ένα παιδί δεν είναι μόνο οι δεξιότητές του.
Ξεχάσαμε ότι η ανάπτυξη δεν είναι γραμμική αλλά μια ζωντανή διαδικασία, επηρεασμένη από τη βιολογία, την ιδιοσυγκρασία, τις σχέσεις και το περιβάλλον.
Σήμερα γνωρίζουμε ακόμη περισσότερα. Η σύγχρονη αναπτυξιακή έρευνα δείχνει ότι υπάρχει ένα ευρύ φάσμα φυσιολογικής ανάπτυξης και ότι τα ορόσημα πρέπει να χρησιμοποιούνται ως εργαλεία παρατήρησης και όχι ως κριτήρια αξίας. Ακόμη και οι σύγχρονες αναθεωρήσεις των αναπτυξιακών κλιμάκων τονίζουν ότι δεν υπάρχουν «γραμμές τερματισμού» στην ανάπτυξη ενός παιδιού.
Ίσως λοιπόν το πιο σημαντικό ερώτημα να μην είναι:
«Το παιδί μου είναι μπροστά ή πίσω από τα άλλα;»
Αλλά:
«Τι μου δείχνει το δικό μου παιδί για τον δικό του τρόπο ανάπτυξης;»
Γιατί τα αναπτυξιακά ορόσημα είναι χάρτες. Όχι κριτές.
Και κάθε παιδί αξίζει να το βλέπουμε ως μια μοναδική αναπτυξιακή ιστορία που ξεδιπλώνεται με τον δικό της χρόνο, τον δικό της ρυθμό και τη δική της σοφία.
